Nivel medio

(Publicado en Zona Temporalmente Autónoma, A Peneira nº 68– Ano VII –febreiro, 2010)

Non é que teña un problema especial co inglés. Especial non é. Pásame o mesmo con outros idiomas bárbaros nos que tropezo, deixando de lado o galego, o castelán e o arxentino. Non sei que me pasa que hai un momento aí que me atasco, e non hai maneira. Mira que o teño intentado, e nada. Que me desespero e deixo de estudar periodicamente. Pero entre período de estudo e período de estudo o teño aí, rosmándome na cabeza como unha mosca cojonera «hai que estudar – zumba -, tes que porte co inglés - zumba que te zumba». Por aquí, na terra, non pasa nada con esta a miña pequena carencia. En España a planilla dos currículums vitae ven co inglés medio – falado e escrito – por defecto. Pregúntaslle a alguén, «e ti cos idiomas, que tal?». E dinche, home, eu cos idiomas ándolle aíaí – quedan pensando – aíaí lle ando... defendéndome. E de súpeto replícaslle «dime en inglés iso que me acabas de dicir». E o deixas abaneando. Fuck you, responde. Por aquí andamos así, a maioría. Pero por alí fóra xa é outro cantar. Din os estranxeiros que os españois somos simpáticos porque sempre andamos a rir. Dinnos algo e nós rimos, o carallo. Somos simpáticos porque non entendemos o que nos din. Botámonos a rir e por aí nos imos defendendo. Vas por London sacando fotos e achégase un e pregúntache en inglés «perdoe, bo señor, non terá vostede hora por un casual?» e ti quedas parado e bótaste a rir. Monday, lle dis. Queda abaneando. «Spanish?» pregunta, «espanis yes, yes», e os dous a rir. Os españois sodes a hostia, comenta o tipo en inglés, mira que sodes simpáticos tío.

Logo hai cousas coas que me parto. Por exemplo, teño un amigo que afirma que os ingleses non saben falar inglés. Non teñen nin idea, dime. Os holandeses, por exemplo, falan un inglés cojonudo, enténdeselles mellor, proclama. Aos ingleses non lles entendes nada. Nothing. Él é outro dos que se defende co inglés, ándalle aíaí. A Foreign Office, chámoo. Pensa que eu non falo e pónseme co inglés cada dous por tres. Dille que lle pasa ás veces, que cambia do español ao inglés sen darse de conta, que é ambidiestro. É unha cousa fenomenal. Pero eu, que fun jevi antes de ser punki, doume de conta de que me está a recitar unha canción. «Esa é de Guns N’Roses», aseguro, menuda jeta. Non tal, me responde. Pero pídolle que me diga o mesmo en español e dime fuck you.

Eu tamén teño un par de trucos para momentos especiais, non se crean. O primeiro é que cun par de Gin Tonics un fala mellor inglés. Vai perdendo o medo, a vergoña, que sei eu, deixa correr as eses con máis soltura. Con outro aquel. Tamén pode ir baixando a voz a medida que vai dicindo unha palabra: empezas sempre con voz potente e acabas nun susurro. Non fai falla que esa palabra exista, pode vostede dicir o primeiro conxunto de letras e sons que se lle veñan aos labios. Ese é outro truco, dicir calquera cousa pero dicila con convicción. Que pareza inglés. Se parece inglés, moito mellor, claro. O interlocutor nunca lle preguntará que carallo acaba vostede de dicir. Non demostrará as súas carencias. Recorde que todos sabemos inglés. Aínda que sexa de nivel medio. Un español nunca afirmaría que non sabe. Un español nace co inglés por defecto. Non lle diría repeat, please. Como moito botaríase a rir. «Monday», podería susurrar. Se di Monday podemos desbarrar. Podemos levantar unha cella mirándoo con condescendencia e resignación e comentar de pasada «Jesús, que país...».

Tiña eu outro amigo que a veces saía de farra o sábado pola noite e lle cadraba a luz do domingo pola mañá. Imaxínense a coxuntura de estar toda noite aprendendo inglés (inglés de Gin Tonic, me refiro) e ter que atravesar camiñando o pobo de punta a rabo nese estado, a esas horas, con todos os veciños paseando ociosos. Pero lonxe de amilanarse, antes de atravesar o pobo meu amigo compraba o xornal para finxir que se levantara cedo, para aproveitar unha mañá de domingo. Cruzaba o pobo sorrinte e saudaba a todo quisqui. Transformaba un problema nunha oportunidade. Ás veces ata compraba curasáns, o cabrón. Co xornal e os curasáns era total. Os pais dos seus amigos poñíano de exemplo para os seus fillos resacosos na comida do domingo. Aquel era un home feito e dereito, admitían. Cando o vían co New York Times debaixo do brazo era o acabose. O inglés dáballe o toque de distinción que lle faltaba. Desbarrara, o Times significaba en clave unha noite épica. Os fillos, claro, dicían «monday» e botábanse a rir.

A comunicación e a coliflor cocida

(Publicado en Zona Temporalmente Autónoma, A Peneira nº 65– Ano VI –novembro, 2009)

Nunha película de medo, o actor protagonista ten a impresión de sentir unha sombra que se desprazou pola ventá. Intrigado, achégase á fiestra con lentitude e abre as cortiñas cun rápido ademán. Pasamos uns segundos co corazón nun puño, pero suspiramos aliviados ao comprobar que non hai nada detrás do cristal. O galán pensa para os seus adentros que debeu ser unha imaxinación súa, dáse a volta e alí aparece de súpeto un tipo fantasmagórico coa cara tapada por unha careta infantil que sostén un enorme coitelo na man. A esta situación chamámoslle un tópico, un clixé. Os tópicos son o produto máis directamente relacionado coa falta de imaxinación nos sistemas narrativos, e hoxe en día se difunden nos medios de comunicación como a indecencia na política. Cando un creador, sexa un escritor, un guionista ou un xornalista, recorre a un clixé é porque non encontrou nada máis orixinal que volver a mastigar o continuamente mastigado para ofrecernos un prato cheo de aburrimento. O tópico, o clixé, utilízase para saír dunha situación narrativamente difícil sen valentía, valéndose da repetición, de copiar solucións alleas que no seu momento foron singulares. O mercado da comunicación e a narración humanas, cheo de personaxes recorrentes, historias redundantes, sentimentos insistentes e solucións reiterativas, acabou sendo tan exótico como a coliflor cocida. Os “produtos culturais de eficacia probada”, caen tan continuamente nas chamadas “secuelas”, que de tantas secuelas a soportar parecemos as vítimas dun accidente con politraumatismo. Pero, por fortuna, non todos son proxenetas da arte e da comunicación: hai milleiros de creadores que pagan a pena, que nas súas obras escapan dos tópicos como a nécora do loureiro, e son eses creadores os que fan avanzar en positivo as formas de expresión humana.
Nos medios de comunicación de masas, os tópicos están á orde do día. Tanta concentración no mero espectáculo e tanto becario ao que se lle pide o dobre do que se lle paga, provoca que os xornais e os telexornais estean caendo no panfleto folletinesco. Esaxeracións, gramáticas imposibles, informacións “desinformacionadas” e indescifrables, e textos cargados de tópicos son o pan noso de cada día. Ás veces o público encóntrase na situación de ter que ler entre liñas como por obrigación, porque teñen a teima de querer convertir as noticias en pequenas narracións supostamente atraíntes e espectaculares, historias repetitivas con personaxes repetitivos, cheas de slogans publicitarios, verborrea diarreica, frases baleiras e tópicos machacones cando un soamente quere ser informado da tal noticia.
E así, no medio do ano, cando sae o primeiro raio de sol, sempre haberá un reporteiro nalgunha praia co micrófono na man para dicirnos que “algún valente se atreveu a dar o primeiro baño do ano”. Sempre volverán a repetir que os Globos de Ouro son a antesala dos Óscar como si tal cousa. Diana de Gales era a princesa do pobo e Belén Estebán a famosa do pobo. Os espectáculos son “dantescos”, sempre se “especula coa posibilidade” e “o carismático cantante canta nun directo rigoroso temas do seu último disco no que contou con colaboradores de luxo”. Por certo, “recibiu cálidos aplausos dun público entregado”. O rei, campechano, visita ás xentes acolledoras e laboriosas do pobo de turno, saltándose o protocolo para saudar directamente á multitude, como un cidadán máis. E o reporteiro, que entrevista ao dianteiro nos “aledaños do estadio”, pregúntalle que sentiu cando o cancerbeiro detivo o esférico entre os paus no inferno turco, respondendo o futbolista “Bueno, non puido ser… o fútbol é así… ¿non? somos once contra once”.

comunicárm

(Publicado en Zona Temporalmente Autónoma, A Peneira nº 64– Ano VI –outubro, 2009)

Todo para comunicarme, pasei horas e horas da miña infancia garabateando entre as dúas liñas guía dos Cuadernillos Rubio, coa lingua por fóra de concentración e aplicación aos trazos verticais, escribindo sen pensar “Haré un hoyo en la arena” e “Dame un kilo de chocolate” e tentando axuntar sen éxito o rabiño da ‘o’ co extremo da ‘l’ sen levantar o boli do papel. A cousa estaba complicada, e perdía horas tentando endereitar aquelas liñas da caligrafía que se me tombaban sen querer, pouco a pouco, sen decatarme sequera ata chegar á ‘e’ do chocolate, despegar a fronte da mesa e botarlle unha panorámica xeral ao resultado. Miraba para a frase modelo e non comprendía como aquel raio de rapaz escribirá “haré un hoyo en la arena” sen que as minúsculas sobresaíran por riba da liña superior e os paos das letras non se lle declinaran a partir do ‘hoyo’; como podería conseguir aquel neno sabiondo que escribía para os Cuadernillos que os rabiños das vocais enlazaran graciosamente coas letras veciñas, sen que parecera que as amarraban con desesperación e pánico. Comprendía que a miña caligrafía carecía de gusto, delicadeza e gracilidade, e miraba con inquietude cara o futuro: sería quen de comunicarme?
Por sorte para min, a adolescencia inundou de testosterona non soamente o meu corpo senón tamén a miña caligrafía. As filigranas convertéranse de súpeto en cousas de nenazas, polo que os rabiños e arabescos desapareceron da miña escritura deixando paso á marcial plenipotencia da letra de imprenta. Facerme maior parecía ser un camiño cara a austeridade. Sentíame libre, e o meu individualismo tipicamente adolescente facíase notar na miña grafía: excarcerei as letras da dependencia de sílabas e palabras, desaparecendo aquela liña continua, aquel escribir sen levantar o boli do papel. Abaixo o establecido, revolución: a miña caligrafía, por fin emancipada, libre de ataduras gañou en confianza e deixei de escribir “Haré un hoyo en la arena” para escribir poemas e relatos existencialistas.
Os poemas chegaron case case da man da universidade. O alfabeto serviume daquela para plasmar en papel todas aquelas máximas que os profesores profesaban subidos nas tarimas. Alí copiabamos con desesperación cada palabra que se escoitara ávidos de coñecementos; incansables fábricas de escritura, reproducíamos no papel ata o son das moscas e inundábamos logo os corredores da facultade traficando con folios subliñados e fotocopiados. A dilixencia na copia motivou daquela cambios fundamentais na miña escritura: naceron os garabatos, os ideogramas, os pictogramas, as abreviaturas inconcibibles e a escritura “cherokee” que desprezaba artigos, conxuncións, e preposicións en pro da celeridade e inmediatez de expresión do verbo+substantivo. Case desapareceron circunstancialmente os adxectivos do meu vocabulario mentres os meus textos gravitaban do poético ao político e a caligrafía volvía a converterse nunha indescifrable liña continua.
A máquina de escribir aparece na miña vida para concederlle luz e significado aos garabatos do papel. Canto machaquei os dedos naquelas teclas vertixinosas que se atrancaban unhas as outras non o podería asegurar, polo que o descubrimento da máquina de escribir eléctrica foi unha nova liberación apenas embazada polas dificultades de cambiarlle a cinta correctora do aparato. Logo chegou o ordenador, pero polo camiño empreguei o dedo para consignar pensamentos na area das praias, para debuxar frases no aire ensoñadoramente e acariñar confesións segredas na pel feminina. Redactei co pé verbas na auga de varias fontes, busquei consoantes debaixo das cenorias da sopa e procurei vogais na caixa do Scrabble. Asine con arabescos no chocolate de 33 tartas e escribín en Morse, en Braille, en linguaxe de signos, con luces e bandeiras, con sinais de fume, con caligrafía china, en código HTML, ¡cun bolígrafo de cinco cores! e todo para comunicarme. E agora escoito por aí “Eh…, joder, pois… o rollo… puf, non sei… mola” e leo “are 1 ollo nlarena”, e penso que xa volvín a facer o primo. Canto tempo perdido, carallo.

Esquéce-Me

(Publicado en Zona Temporalmente Autónoma, A Peneira nº 60– Ano VI –xuño, 2009)

Camiño pola rúa e todo son estímulos para min. Todas esas luces de neon que iluminan os meus pasos, esas cores pestanexantes que me aledan a alma; todos eses carteis nos que multitude de señoras estupendas en provocativas posturas te observan diante dun deportivo e parecen dicirche: chato, se compras este coche eu vou no lote… pirata. Porque sempre nos faltará algo máis para ser felices. Sigo camiñando pola rúa, e en cada porta unha alfombra de esparto exclama cortesmente “¡benvido! ¡benvido!”, e me alegra o día. “Pase sen chamar”, indica a porta dunha inmobiliaria, e a máquina de tabaco, mentres me vende 20 paliños de morte plastificados, non deixa de comportarse coa maior corrección “O seu tabaco, grazas”. Escoitei algunha vez que soamente existimos por canto alguén pensa en nós, que nos transformamos en realidade unicamente cando formamos parte do pensamento doutra persoa. E todos eses estímulos están aí para nós, por nós, para captar a nosa atención como consumidores potenciais. Sempre haberá alguén pensando en nós se nos tiramos ás fauces das avenidas. Sempre parece haber un ollo do Gran Irmán espiándonos, dirixindo os fíos para facernos as cousas máis cómodas sen darnos de conta. Tanto como para chegar a escoller os nosos gustos. Os produtos que me poden interesar colócanos no supermercado sempre á mesma altura e posición; os destacan por cores, para que os vexa ben, para que non me esqueza de levalos. Os políticos páranme na rúa cada catro anos e me aseguran que eles pensan en min, que me queren coidar, que non estou só; me acariñan suavemente, e eu a rosmar coma un gatiño co voto na furna despois de convencerme de que o que máis lóxico sería votar nesa liña, cabaleiro, de acordo ao meu estatus, aos meus desexos, á miña cor de calzóns. Para os músicos sempre son un público estupendo, para os presentadores son un espectador intelixente e para os vendedores son un cliente esixente que non se deixa enganar.
Camiño pola rúa e a xente, os carteis, os anuncios, os políticos, os traficantes, as señoras con bolso das esquinas non deixan de ofrecerme cousas que quizais necesite. “Veña cabaleiro, tome isto, colla aquelo, probe o outro”. Compre, compre, compre. Porque saben que gastar faime máis humano, faime máis guapo, máis sabio e máis alto. Ás veces, cando teño a sensación de que me trepanaron a caveira cun abrelatas oxidado e conseguiron un touchdown co meu cerebro, saio á rúa para que a xente me ofreza cousas, para que as cousas me ofrezan cousas e para que eu as compre. Paso por un caixeiro automático, e na súa pequena pantalliña escondida e infeliz leo “Introduza a súa tarxeta, por favor”; paso por outro pequeno caixeiro e o pobre dime: “Por favor, introduza a súa tarxeta”; e como son tan sensible e dáme pena, ao terceiro non me aguanto e termino por introducila. Unha e outra vez. Recibo máis chamadas no móbil das “identidades ocultas” que dos meus amigos, e cada día son merecedor de ter na casa unha visita de comerciais que me informan amablemente dos produtos que quizás necesite. Sorríntes, eloxiándo-Me aínda que aparente ter sido atropelado por un tráiler. O meu buzón de correo está cheo de cartas de bancos, tendas, comercios e curandeiros senegaleses que me invitan a formar parte dos seus proxectos, do seu colectivo de usuarios, da súa gran familia de clientes; e a bandexa de entrada do e-mail colapsada por tantas e tantas mensaxes de empresas que se preocupan por comunicarme as súas novidades.
Cada día recibimos entre 1600 e 3000 anuncios publicitarios case sen decatarnos, entre 1600 e 3000 notificacións de que o mundo nos ten en conta. Todos parecen dirixirse soamente a nós. Para cada un deles somos importantes. Non lles parece entrañable? A min paréceme realmente insoportable.

Connected people

(Publicado en Zona Temporalmente Autónoma, A Peneira nº 41 – Ano IV –novembro, 2007)

Obrigueime a escribir esta columna con bolígrafo e papel. Saiban vostedes que teño por vicio escribir, escribir calquera tipo de cousas que a maioría das veces nunca saen á luz, e a maioría das veces fágoo por necesidade de sacarme todas esas palabras que andan roldándome a cabeza desde o mesmo momento que soa o maldito despertador. Non escribo por vontade, non: escribo por necesidade, e chegados a este punto dinme de conta que había demasiado tempo que non me enfrontaba a unha páxina en branco por enfrontarme ás 15 polgadas do meu ordenador portátil. En realidade voulles ser franco: fodéronse, a un mesmo tempo, a miña conexión wifi e o teclado do meu portátil. Xa que logo, escribo en papel por necesidade e non, seguramente, por vontade, o que me fixo reconsiderar algunha serie de cousas ademais do marabilloso que é un papel cheo de borróns e correccións por riba da aséptica farmacoloxía do “Delete”.
A miña vida está definitivamente informatizada, case sen darme de conta e a pesar de moitas reticencias pola miña parte. Eu son da xeración que facía os traballos de clase en máquina de escribir, que comezou co da informática cando aínda non existían os ratos e a pantalla do Wordperfect 5.1 era dunha espesa e aburrida cor azul, tampouco hai tanto tempo. E hoxe, cando estou parcialmente disconnected, decátome de que gran parte da miña actividade pasa necesariamente por Internet e a informática, aínda que penso que non me botei a perder definitivamente. Traballo diante dun ordenador e por Internet, compro e levo as contas desde Internet, e gran parte do meu ocio desenvólvese ao redor do ordenador. Pero son dos que prefiren un mundo sen pixelizar, palabra. O outro día, ao meu carón, uns rapaces xogaban ensimesmados coas súas PSP (xa saben, a típica maquiniña) sen levantar a vista para apreciar unha paisaxe espectacular. Os tres alí, tan xuntiños e afastados de todo, sen dicírense palabra. Eu non, eu son dos que, polo de agora, prefiren camiñar pola rúa absorbendo todos os sons, e ruídos, que ensimesmarme nun MP3 que, pola mesma, aínda son remiso a mercar. Prefiro navegar polo mar que por Internet, e para min sempre será preferible chatear nos bares que facelo no Messenger. Incluso ás veces esquézome o móbil na casa, adrede, coma unha especie de reto a min mesmo.
A tecnoloxía é inmensamente útil, non vou ser nin retrógrado nin hipócrita, porque dicir o contrario sería do máis absurdo e tampouco é conto de converterse nun eremita, como San Antonio Abade, pero tamén ten o perigo de converterte nun autómata desligado do mundo (é dicir, nun eremita) si un non é capaz de poñela ao seu servizo. É perigosa esa tendencia galopante a preferir conectarse á rede antes que conectarse ás persoas, á realidade non reconstruída a través de bits. Pensen vostedes nesa especie de ansiedade que lle provoca a un perder a cobertura do móbil ou quedarse sen batería, vamos… estar disconnected, cando tampouco hai tantos anos que viviamos baixo a ditadura da telefonía fixa.
Un escritor ao que moito admiro, escribiu “A ciencia e a tecnoloxía deberían ser empregadas como si foran creadas para o home, e non, como sucede na actualidade, como si o home debera adaptarse e escravizarse a elas”. Foi Aldous Huxley, no seu prólogo a “Un mundo feliz”, alí polo remoto ano de 1946.

Touche disindo…

(Publicado en Zona Temporalmente Autónoma, A Peneira nº 28 – Ano III –setembro, 2006)

Máis dun amigo afirma que son un friki antisocial pola miña tendencia a permanecer coa boca pechada e as verbas no peto toda vez que me atopo nun ambiente de persoas estrañas á miña cotianidade. Pola contra, chegan outros a afirmar categoricamente que son un descarado e un desvergoñado – quizais porque aínda non me coñeceron fora dese o meu núcleo afectivo. Penso eu – que non me teño por calado – que non chegando ás fronteiras da misantropía, nin dende logo, ás veces, ata os límites de ser un desvergoñado, considérome persoa silenciosamente expresiva. Nas miñas viaxes literarias descubrín con sorpresa que había unha cousa compartida entre a escrita dramática de Shakespeare, a “metafórica” da Biblia, a lúcida de Henry Miller e a filosófica conversa dos borrachos de bar: a consideración de que, non sabendo, a mellor opción é a de permanecer cos oídos abertos e a boca pechada. Canso de estar en discusións nas que oito persoas berran ó redor dunha mesa considerando que a idea máis verdadeira é a que se impón pola forza dos decibelios; aínda que leven media hora falando de temas diametralmente distintos. Canso estou, digo, de acender a tele e escoitar opinións que se impoñen pola destreza e virulencia con que un llas refrega ó outro pola cara. Neste mundo onde todo cristo se considera cos suficientes coñecementos como para ser seleccionador nacional de fútbol, presidente do goberno ou físico nuclear, penso que sobran bocas e faltan oídos, sobra o dogma e falta relativismo: a nosa verdade é única e soamente a nosa verdade, non ten por que ser a verdade de todos. Maldita sexa, menos mal que non existen opinións universais. Falemos menos e escoitemos máis, e se non sabemos, e por orgullo non queremos preguntar por saber, calemos. De seguro que o mundo sería un lugar moito máis agradable no que vivir se prestaramos as nosas orellas ós beizos alleos.

Duelo a garrotazos

(Publicado en Zona Temporalmente Autónoma, A Peneira nº 21 – Ano III – febreiro, 2006)

Houbo un momento na historia, non sei cal, cando deixei de ser unha persoa para converterme nun dato. Son un número de conta e un número de teléfono; son unha cifra máis que se perde no mare magnum da masa social. Perdemos a nosa liberdade e a nosa independencia, o noso valor como seres humanos diferenciados e especiais, cando nos obrigaron a elixir un bando: eu son de dereitas ou de esquerdas, de Movistar ou Vodafone, do Barça ou do Madrid, de Kas laranxa ou Kas limón. Condolezza Rice deixouno claro un mal día: quen non esté conosco está contra nós. E nesa polarización galopante de pensamentos, vivencias e actitudes, imos perdendo a riqueza orixinal que nos concedeu a natureza para fundirnos en números, en bandos, en faccións das que non sabemos moi ben como e cando eliximos formar parte. As trinta mil tonalidades de gris perdéronse cando soamente podemos escoller na mesa carta branca ou carta negra. Se pretendo manterme á marxe son, para o neoliberalismo occidental, un herexe desclasado e marxinal mentres que para o islamismo fundamentalista seguirei sendo un infiel neoliberal do occidente. Se te mantés no medio serás inimigo de todos, e verás como che caen pedras dun lado e outro. Á maioría tócalle un bando sen saber moi ben o como e o porqué. Un, cando chega á casa despois da marabunta diaria, sinte que xa está canso de ter que loitar contra o traballo, contra a hipoteca, contra o xefe e os demais conductores, contra a domiciliación dos pagos para rabuñarlle catro duros ó mes á nómina como para ter que pensar nas razóns que poderían determinar pertencer a uns ou outros. Pertencer a alguén. Un déixase conducir cara o extremo ó que o leve o vento que máis sople, e, dende ese extremo, insulta e golpea, e déixase fundir coa masa que lle toque nun mundo no que os polos opostos non acaban de atraerse.